Hopa Hemşinlilerinde yılbaşı adetleri. - Harun AKSU

Yılbaşı, bugün bütün dünya insanlarının coşkuyla kutladığı, yeni umutlar beslediği, yeni heyecanlarla karşıladığı bir gecedir.

Sevinçle karşılandığı bir sonun ve başlangıcın zamansal "an"ıdır. Şimdilerde yılbaşı denildi mi çatlarcasına içilip, eğlencenin yüksek doruklarında kutlanılan bir gece olarak bilinir. Yılbaşı doğal olarak her yerde farklı otantik adetlerle de kutlanmaktadır. Hopa'da da yılbaşı doğal olarak hem evrensel tonlarda hem de otantik normlarda kutlanmaktadır.

Hepimiz çocukluk yıllarımızda yılbaşı coşkusu yaşardık, en güzel yiyecekler, çerezler olur ve en yerel otantik yemekler baklavalar yapılırdı. Köyün gençleri kendilerine eğlenebilecek yer bulurlardı. Yine adetten olan, şaka mahiyetinde, tanınmamak için eski elbiseler giyerler ve kapı kapı dolaşıp yiyecek içecek toplarlardı. Toplanılan yiyecek ve içecekler hep birlikte yenir, otantik türküler ve oyunlar eşliğinde, bir başka haz ile yaşanırdı. Ve bununla ilgili, kimi epey komik, birçok anı anlatılır!

Bazı gençler sevdiklerini yakından görmek için eski elbiseleri giyinerek, yılbaşı ikramlarını sevdiklerinden alırlarmış. Genç kız da bu durumu önceden tahmin ettiği için ona hazırladığı hediyeyi sunardı. Saçlarından bir tutam saç nakış edilmiş mendil ya da çorap örerler, okuma yazmaları olmadığı için de çiçek kurusu, kuru yaprak konulmuş kokulu keseler hazırlanırdı. Bu daha sonraki günlerde de arkadaşları aracılığı ile iletilir böylelikle ilan-ı aşk edilmiş olunurdu. Ayrıca eski oyunlardan olan "Beştaş"( Maya) oyunu hemen her evde oynanırdı. Bazı yerlerde bu oyun erkeler ve kızlar arasında oynanırdı. Düğünlerimizde de oynanan çeşitli skeçler, oyunlar da sergilenirdi. Benim şahit olduğum oyun "Muhtarın oğulları Fadimenun kızlari" adlı oyun oynanırdı. Sürüden koyun kaçıran kurt'u, bir de çok şamatalı olan "fes düşürme" oyun sergilenirdi.

Yaşlılar, çok eski gelenek ve göreneklere göre ve dini inanışlara göre daha az eğlenir, kendi eğlencelerini daha sonra ki Rumi takvim'in yılbaşına saklarlardı. O gece eğer gökyüzü açık ise ay'ın çıkışıyla dualar eldir yeni yıldan beklentiler dile getirilirdi. Güz ayından haşlanmış ve ikramlık mısırlar yeniden pişirilir eve gelen misafirlere ikram edilirdi. Evde pişirilen yemekler diğer komşulara yollanır, yeni yılları bu şekilde kutlanmış ve o komşunun da duası o tabakla yollanmış olurdu. O güne ait bulaşıklar kesinlikle yıkanmış sabaha bırakılmaz

Yılın ilk günü. Hemşinliler ellerine ip almaz, el gereçlerini yılbaşına üç gün kala saklarlar. Yün taramazlardı (sandekove purt taplevilçi), o sene koyunlarda sarılık ya da delirme (sayiluğ) olmasın diye. Evlerinden uzağa gitmez, özellikle değirmen durdurulur ki değirmene giden kişide o yıl baş dönmesi hastalığı olmasın diye. Sabah gün açtıktan itibaren evin sobası yakılır ve eve gelecek ilk misafirin kim olacağını merak ederdiler! Eve gelecek misafir erkek ise doğuracak olan ineklerin karındaki dana da erkek olacağına inanılırdı. Eğer evde hamile biri varsa bebeğinin cinsiyeti eve gelen ilk komşu çocuğunun cinsiyetine göre tahmin edilir ve çocuk doğana kadar eşyaları hazırlanırdı. Yaşlılarımızda bu inanışların devam ettiğine tanıklık edilebilir.

Yılbaşında Hemşinliler, evdeki fert adeti kadar fındık ya da ceviz kırarlar ki yeni yıl içinde kimlerin hastalanacağı kırılan cevizin sağlamlığıyla yorumlanırdı. Fındık ya da ceviz boş çıkarsa o kişinin kaderinde o yıl ölüm olduğuna inanılırdı.

Yılın ilk günü ya da ilk 12 gün içinde kapıya gelen ilk yabancıya ya da dilenciye yiyecek içecek verilir ki o yeni yıl ekinlerin bereketli olması dilenerek yabancının ya da dilencinin duasını da alarak gönül rahatlığıyla kutlamaları bitirirlerdi. İlk 12 günün bir başka önemi de vardı! İlk 12 günün iklim koşulları aylara indirgenirdi ve böylelikle o yılın aylara göre hava tahmini yapılmış olurdu. Bu durum, "Gavure ğhaçe dzove tsagu 12 (dasvergus) zor hedef hanagu" (Gavur haç'ı denize atıyor ve 12 gün sonra çıkarıyor)diye bilinmektedir!

Kadın ismi:Norena

Erkek ismi:Jemnan

Hasdayi nordayiya Kaldayi kes inçina

Boğçat peçkit bedaa

Astadzniyet metkisa